Hiszpanka w Parafii Szczepanów / Lucjan Kołodziejski

Na stronie  Parafii Szczepanów opublikowany został artykuł poświęcony epidemii grypy zwanej hiszpanką, jaka miała miejsce jesienią 1918 r. na terenie Parafii Szczepanów. Warto nadmienić że pierwszy odosobniony przypadek grypy hiszpanki w parafii Szczepanów odnotowano właśnie w Sterkowcu 18 września 1918 r. – zmarł wówczas 56 – letni Stanisław Dąbrowa.

O grypie hiszpance <==

Artykuł pierwotnie opublikowany został w gazecie parafialnej – „Pasterz”. Poniżej fragment artykułu dotyczący ściśle Sterkowca.

 

Hiszpanka w Parafii Szczepanów / Lucjan Kołodziejski

Przechowywane w archiwum parafii Szczepanów księgi zmarłych wsi wchodzących w jej skład (Łęki, Mokrzyska, Przyborów, Sterkowiec, Szczepanów i Wokowice) dostarczają wielu cennych informacji na temat zgonów zamieszkujących ją mieszkańców. Ze względu na brak w szczepanowskim archiwum parafialnym księgi zmarłych ze wsi Bucze nie uwzględniłem jej podczas analizy materiału źródłowego. Dwóch zmarłych mieszkańców Bucza zapisanych zostało z niewiadomych przyczyn w Księdze Zmarłych Mokrzysk. W materiale przypisałem ich do parafii Szczepanów.

U schyłku I wojny światowej w Europie pojawiła się pandemia grypy, nazwanej z czasem „hiszpanką”. Cechowała się wyjątkowo dużą śmiertelnością. Przyjmuje się, że z jej powodu zmarło na całym świecie w latach 1918-1919 ok. 50 milionów osób. Stanowiło to dwa razy większą liczbę zmarłych niż liczba poległych podczas działań wojennych z lat 1914–1918.

Nazwa grypy zapisywana była na kilka sposobów: hiszpanka, febris hispanica, hispanica, hiszpańska, hispanica febris. Osobami, które stwierdzały każdorazowo zgon oraz jego przyczynę, byli tzw. oglądacze zwłok, powołaniem i utrzymaniem których obciążona była gmina. Podstawowe kryterium stanowiła umiejętność pisania, przydatna była również konkretna wiedza na temat chorób1. Niestety, w analizowanych księgach nie zostało zapisane nazwisko szczepanowskiego oglądacza zwłok. Według dzisiejszych standardów można powiedzieć, że wypisywał on akt zgonu umożliwiający odprawienie uroczystości pogrzebowych.

Pierwszy odosobniony przypadek tej grypy odnotowano w Sterkowcu 18 września – zmarł wówczas 56 – letni Stanisław Dąbrowa. Kolejny zgon miał miejsce również w Sterkowcu w dniu 5 października, gdy zmarł Józef Flądro w wieku 35 la. Jednak dopiero od 17 października 1918 r. można mówić o epidemii hiszpanki w parafii Szczepanów. W październiku zmarło na tę chorobę 6 osób, co przy ogólnej liczbie 14 zgonów stanowi 43% wszystkich przyczyn śmierci. Największe natężenie zgonów przypada na listopad 1918 r. Na hiszpankę zmarło wówczas 42 osoby, co przy ogólnej liczbie 59 zgonów stanowi aż 71 % wszystkich przyczyn śmierci. W grudniu na hiszpankę zmarło 7 osób, co przy ogólnej liczbie 16 zgonów stanowi 42 % wszystkich przyczyn śmierci. Ostatnimi zmarłymi na tę chorobę 10 grudnia byli Józef Szymczak ze Szczepanowa (lat 52) i Franciszek Fasula z Łęk (lat 3).

Uroczystościom pogrzebowym przewodniczył wikariusz szczepanowskiej parafii ks. Stefan Kossecki. Sakrament namaszczenia przyjęło 40 zmarłych, ale wówczas stosowano łaciński zwrot provisus dla mężczyzn2 i provisa dla kobiet3. 13 dzieciom do 10 r.ż. nie udzielono tegoż sakramentu. Wyjątkiem jest 10-letni Jan Gemza z Mokrzysk. Przy zmarłej Justynie Przepiórka zapisano: „Non provisa repentipam mortum”, czyli nie przyjęła namaszczenia z powodu nagłej śmierci.


Zmarli w poszczególnych miejscowościach parafii Szczepanów

Miejscowość

Pierwszy

odnotowany

zgon

Zmarli

na hiszpankę

Ogólna liczba zgonów w 1918 r.

%

Łęki 15 X 1918

11

34

32

Mokrzyska 17 X 1918

23

72

32

Przyborów 12 XI 1918

9

44

21

Sterkowiec 18 IX 1918

3

6

50

Szczepanów 5 XI 1918

7

15

47

Wokowice 11 XI 1918

3

21

14

Razem

 

56

192

33


Opracowanie własne, L. Kołodziejski

Liczba zgonów z podziałem na miesiące na skutek epidemii grypy w 1918 r.

Nazwa

wsi

Wrzesień

Październik

Listopad

Grudzień

Ogółem

Ogółem

%

0

H4

05

H

0

H

0

H

0

Łęki

0

3

5

6

9

2

6

11

20

55

Mokrzyska

0

2

5

21

27

0

4

23

36

64

Przyborów

0

0

2

7

10

2

3

9

15

60

Sterkowiec

16

1

1

1

1

0

0

3

6

50

Szczepanów

0

0

1

5

8

2

2

7

11

64

Wokowice

0

0

0

2

4

1

1

3

5

60

Suma

1

6 14 42 59 7 16 56 93

59

Opracowanie własne, L. Kołodziejski

 

Sterkowiec – zmarli w 1918 r.

44. Stanisław Dąbrowa, mąż Marii Ciuruś. nr d. 78, ur. 1862 r., zmarł 18 IX, pogrzeb 20 IX. 45. Józef Flądro, mąż Magdaleny Nitka, zagrodnik, nr d. 10, ur. 23 II 1882 r., zmarł 5 X, pogrzeb 7 X. 46. Stanisława Dąbrowa, żona Feliksa, z d. Pikulska, nr d. 24, ur. 4 V 1875 r., zmarła 27 XI, pogrzeb 29 XI.

 

1 Inne przyczyny śmierci zapisane w księgach to m.in: słaby poród, zaziębienie, zapalenie płuc, kaszel, ciężki poród, ból głowy, bolączka, oberwanie, puchlina.

2 W połowie XIX w. stosowano pełne łacińskie określenie S Sacramentalis provisus, sakramenty święte przyjął.

3 W połowie XIX w. stosowano pełne łacińskie określenie S Sacramentalis provisa, sakramenty święte przyjęła.

4 Liczba zmarłych na hiszpankę w miesiącu.

5 Ogólna liczba zmarłych w miesiącu.

6 W księdze zmarłych zapisano.

 

Lucjan Kołodziejski / artykuł pierwotnie opublikowany w gazecie parafialnej – Pasterz

Pełen artykuł na bazylikaszczepanow.pl <==

Lucjan Kołodziejski

Tagi: ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *